و مفتون شدندى و مستوجب عقاب گشتندى چنان كه گفت : « انّما نملى لهم ليزدادوا إثما و لهم عذاب مهين » . آنگه گفت : و هر كه اعراض كند و از راه اسلام روى بگرداند خداى تعالى او را در عذابى سخت برد كه درو هيچ فرجى « 1 » و راحتئى نباشد . عكرمه گفت : [ صعد ] كوهى است در دوزخ . كلبى گفت كه : وليد مغيره را تكليف كنند در دوزخ تا بر كوهى شود نام وى صعد ببسيارى رنج و مشقّت ؛ چون به بالاى كوه شود بچهل سال ؛ دست بزنند و او را بازپس‌اندازند آنگه دگر باره تكليف كنند كه : بر بالا شو ؛ هميشه درين تكليف باشد و هو قوله تعالى [ سَأُرْهِقُهُ صَعُوداً ] . [ وَ أَنَّ الْمَساجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَداً . وَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً . قُلْ إِنَّما أَدْعُوا رَبِّي وَ لا أُشْرِكُ بِهِ أَحَداً . قُلْ إِنِّي لا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَ لا رَشَداً . قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَ لَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَداً . إِلَّا بَلاغاً مِنَ اللَّهِ وَ رِسالاتِهِ ؛ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها أَبَداً ] گفته‌اند : سبب نزول اين آيت آن بود كه جنيّان گفتند كه : ما چگونه بنزديك تو حاضر آئيم ؟ - و درين مسجد چگونه با تو نماز كنيم ؟ - و از آنجا كه مائيم تا اينجا راهى دور است . خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : مساجد همه خداى راست شما با خداى تعالى خدائى ديگر مپرستيد ؛ حسن بصرى گفت : بقاع زمين را خواست لقوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم جعلت لى الارض مسجدا و ترابها طهورا ؛ گفت : زمين براى من مسجد كردند و خاكش را طهور ساختند تا هر كجا كه رسم نماز كنم من و امّت من ، و هر كجا آب نيابم به خاك تيمّم كنم . در خبرست كه پس از نزول اين آيت چون مسلمانان در مسجد شدندى گفتندى : لا إله إلا اللّه ، و السّلام على رسول اللّه . و گفته‌اند : مراد به اين اعضاى سجود هفت‌گانه است پيشانى و دو كف دست و دو سر زانو و دو انگشت مهين پاى ؛ گفت : اين مساجد آفريدهء خداى تعالى است به آن جز خداى را سجده مكنيد . و گفته‌اند : مراد نمازهاست يعنى نماز خداى راست و سزاوار وى است ؛ با خداى تعالى كس را مخوان و جز او را عبادت مكن ؛ و برين معنى هم حمل كرده‌اند كه [ مساجد خداى راست ] تا در آنجا عبادت خداى تعالى كنيد و در وى بكارى ديگر مشغول مشويد . [ وَ أَنَّهُ لَمَّا قامَ عَبْدُ اللَّهِ يَدْعُوهُ كادُوا

--> ( 1 ) - ابو الفتوح ( ره ) آن را بحاء مهمله خوانده و گفته : « مقاتل گفت : لا فرح فيه ؛ درو راحت و شادى نباشد » .